ئەگەر تازە پێ دەنێیتە جیهانی تەکنەلۆجیا و کلاود (Cloud)، بێگومان تووشی کۆمەڵێک کورتکراوەی وەک IaaS، PaaS، و SaaS بوویت. هەموو ئەمانە جۆرن لە جۆرەکانی خزمەتگوزاریی کلاود (Cloud Computing)، بەڵام تێگەیشتن لێیان لەوانەیە سەرەتا کەمێک ئاڵۆز بێت.
ئاسانترین ڕێگا بۆ تێگەیشتن لەم سێ چەمکە چییە؟ تەنها بیر لەم پرسیارە بکەرەوە: تۆ چەندێک لە کارەکان خۆت دەیکەیت، و کۆمپانیای دابینکەر چەندێکت بۆ دەکات؟ بۆ ئەوەی بابەتەکە زۆر سادە بکەینەوە، با نموونەی پیتزا بەکاربهێنین!
یاسای گشتی: کێ بەرپرسە لە چی؟
پێش ئەوەی بچینە ناو وردەکارییەکان، ئەم یاسا زێڕینەی کلاود بەبیر خۆت بهێنەرەوە: کاتێک لە IaaS-ەوە دەڕۆیت بەرەو PaaS و پاشان SaaS، کۆنترۆڵی تۆ کەمتر دەبێتەوە، بەڵام کارەکانت زۆر ئاسانتر دەبن.
-
IaaS (کەرەستەی خاو): وەک ئەوەیە پیتزا لە ماڵەوە دروست بکەیت. چێشتخانە و فڕنەکەت هەیە، بەڵام دەبێت هەموو شتێکی تر خۆت بیکەیت.
-
PaaS (گەیاندنی پیتزا): پیتزاکەت بۆ ئامادە دەکرێت و دەبرژێنرێت، بەڵام دەبێت خۆت مێز و پەرداخ و خواردنەوەکان ئامادە بکەیت.
-
SaaS (چوونە چێشتخانە): دەچیتە چێشتخانەیەک و تەنها داوای پیتزاکە دەکەیت و دەیخۆیت. هەموو شتێک ئامادەیە!
1. IaaS: ژێرخانی وەک خزمەتگوزاری (Infrastructure as a Service)
لە مۆدێلی IaaS دا، تۆ بەشە بنەڕەتییەکانی کۆمپیوتەر بەکرێ دەگریت. لەجیاتی ئەوەی سێرڤەری گرانبەها، هارد دیسک و ئامێری نێتۆرک بکڕیت و بیهێنیتە ناو ئۆفیسەکەت، ئەمانە بە شێوەی ئۆنلاین لە کۆمپانیایەکی کلاود بەکرێ دەگریت.
نموونەی پیتزاکە: دروستکردن لە ماڵەوە. کۆمپانیاکە چێشتخانەکە، غازەکە و فڕنەکەت دەداتێ. بەڵام دەبێت هەویر، سۆس، پەنیر و کەرەستەکان خۆت بهێنیت و پیتزاکە لێبنێیت.
-
ئەوەی تۆ بەڕێوەی دەبەیت: سیستەمی کارپێکردن (OS)، ئەپڵیکەیشنەکان، داتا، و پاراستنی ئاسایشی ئەپەکەت.
-
ئەوەی کۆمپانیاکە بەڕێوەی دەبات: سێرڤەرە فیزیاییەکان، هارد دیسکەکان، کێبڵەکان و دابینکردنی کارەبا بۆ داتا سەنتەرەکان.
-
بۆ کێ گونجاوە؟ بۆ ئەو کۆمپانیایانەی دەیانەوێت کۆنترۆڵی تەواویان بەسەر ژێرخانی تەکنەلۆجیاکەیاندا هەبێت (وەک ئەندازیارانی نێتۆرک و کۆمپانیا گەورەکان).
-
نموونەی ڕاستەقینە: Amazon Web Services (AWS EC2)، Microsoft Azure VMs.
2. PaaS: پلاتفۆرم وەک خزمەتگوزاری (Platform as a Service)
لە مۆدێلی PaaS دا، کۆمپانیاکە هەنگاوێک زیاتر دەچێت. نەک هەر سێرڤەرەکان، بەڵکو سیستەمی کارپێکردن و ئامرازەکانی پەرەپێدانی نەرمەکاڵاشی لەسەر دادەنێت. ئەمە تایبەتە بە پەرەپێدەران (Developers) کە تەنها دەیانەوێت کۆد بنووسن و ئەپڵیکەیشن دروست بکەن، بێ ئەوەی خەمی بەڕێوەبردنی سێرڤەریان هەبێت.
نموونەی پیتزاکە: گەیاندنی پیتزا (Delivery). چێشتخانەکە پیتزاکە ئامادە دەکات و دەیبرژێنێت و دەیگەیەنێتە دەرگای ماڵەکەت. تەنها کاری تۆ ئەوەیە مێزەکە دابنێیت و بیخۆیت.
-
ئەوەی تۆ بەڕێوەی دەبەیت: کۆدی ئەو ئەپڵیکەیشنەی کە خۆت دروستی دەکەیت و داتاکانی.
-
ئەوەی کۆمپانیاکە بەڕێوەی دەبات: سیستەمی کارپێکردن، ڕەقەکاڵای سێرڤەرەکە، بنکەی زانیاری (Databases) و ژینگەی کۆدنوسینەکە.
-
بۆ کێ گونجاوە؟ بۆ گەشەپێدەرانی نەرمەکاڵا (Programmers) کە دەیانەوێت بە خێرایی ئەپەکەیان کار پێبکەن بێ ئەوەی کات بە سێرڤەرەوە بکوژن.
-
نموونەی ڕاستەقینە: Heroku، Google App Engine، AWS Elastic Beanstalk.
3. SaaS: نەرمەکاڵا وەک خزمەتگوزاری (Software as a Service)
ئەمەیان باوترین جۆری کلاودە کە هەموومان ڕۆژانە بەکاری دەهێنین. SaaS ئەپڵیکەیشنێکی تەواو و ئامادەکراوە کە لەسەر ئینتەرنێت کاردەکات. پێویست ناکات هیچ شتێک دابەزێنیت یان کۆد بنووسیت—تەنها ئەکاونتێک دروست دەکەیت و دەست بە بەکارهێنانی دەکەیت.
نموونەی پیتزاکە: نانخواردن لە چێشتخانە. دەچیتە پیتزاخانەیەک، ئەوان پیتزاکە دروست دەکەن، دەیبرژێنن، لەناو قاپدا پێشکەشت دەکەن و دواتریش قاپەکان دەشۆن. تۆ تەنها پارەکە دەدەیت و چێژ لە خواردنەکە دەبinit.
-
ئەوەی تۆ بەڕێوەی دەبەیت: تەنها ڕێکخستنەکانی ناو ئەکاونتەکەت و داتاکانی خۆت.
-
ئەوەی کۆمپانیاکە بەڕێوەی دەبات: هەموو شتێک. ئەپەکە، کۆدەکە، سێرڤەرەکان، ئەپدێتەکان و پاراستنی ئاسایش.
-
بۆ کێ گونجاوە؟ بۆ بەکارهێنەرانی ئاسایی و ئەو کۆمپانیایانەی کە پێویستیان بە ئامرازێکی ئامادەیە بۆ ڕاییکردنی کارەکانیان.
-
نموونەی ڕاستەقینە: Netflix، Google Drive، Slack، Zoom.
کورتەی جیاوازییەکان لە یەک خشتەدا
| تایبەتمەندی | IaaS | PaaS | SaaS |
| ئاستی کۆنترۆڵ | بەرزترین کۆنترۆڵ | مامناوەند | کەمترین کۆنترۆڵ |
| خێرایی دەستپێکردن | هێواشە (دەبێت خۆت ڕێکی بخەیت) | مامناوەند (دەبێت کۆد بنووسیت) | خێرا و دەستبەجێ (تەنها لۆگین دەکەیت) |
| کێ بەکاری دەهێنێت؟ | ئەندازیارانی نێتۆرک و سێرڤەر | پرۆگرامەر و گەشەپێدەران | بەکارهێنەرانی ئاسایی و بزنسەکان |
| کاری سەرەکی تۆ | بەڕێوەبردنی سێرڤەر و ئەپەکان | نووسین و بەڕێوەبردنی کۆد | تەنها بەکارهێنانی نەرمەکاڵاکە |
دەرئەنجام: کامەیان بۆ تۆ گونجاوە؟
هەڵبژاردنی نێوان IaaS، PaaS، و SaaS بە تەواوی بەستراوەتەوە بە ئامانجەکەتەوە:
-
ئەگەر دەتەوێت کۆنترۆڵی تەواوت بەسەر سێرڤەرەکاندا هەبێت و هەموو شتێک بە دڵی خۆت بێت: IaaS هەڵبژێرە.
-
ئەگەر دەتەوێت تەنها سەرنجت لەسەر نووسینی کۆدی ئەپەکەت بێت و خەمی سێرڤەرت نەبێت: PaaS هەڵبژێرە.
-
ئەگەر تەنها پێویستت بە بەرنامەیەکە کە کارەکەت ڕاپەڕێنێت و ئامادە بێت: SaaS هەڵبژێرە.