نوسین و ئامادەکردنی
فێرکار
لە جیهانی تەکنەلۆژیا و تۆڕەکان، دوو ناونیشانی گرنگ هەن کە ئامێرەکانمان بە یەکەوە دەبەستنەوە: IP Address و MAC Address. ئەگەر هەرگیز گومانت کردبێت کە چی جیاوازییان لە یەکتر هەیە و بۆچی هەردووکیان پێویستن، ئەم بلۆگە بۆ تۆیە!
IP Address چییە؟
IP Address (Internet Protocol Address) وەک ناونیشانی ماڵی ئامێرەکەتە لەسەر ئینتەرنێت یان تۆڕی ناوخۆیی. هەر ئامێرێک کە بە ئینتەرنێتەوە بەستراوە (مۆبایل، کۆمپیوتەر، تابلێت) IP Address ـی تایبەتی خۆی هەیە.
جۆرەکانی IP Address:
- IPv4: شێوەی کۆنتر کە لە ٤ ژمارە پێکهاتووە، بۆ نموونە:
192.168.1.1 - IPv6: شێوەی نوێتر کە درێژترە و ناونیشانی زیاتر دابین دەکات
تایبەتمەندییەکانی IP Address:
- دەگۆڕێت (ناجێگیرە) - هەر جارێک بە تۆڕێکەوە دەبەستریتەوە ڕەنگە IP جیاواز وەربگریت
- دابین دەکرێت لەلایەن Router یان ISP ـەوە
- بۆ ناسینەوەی شوێنی ئامێرەکەت لە تۆڕدا بەکاردێت
- دوو جۆرە: Public IP (بۆ ئینتەرنێت) و Private IP (بۆ تۆڕی ماڵەوە)
نموونەی سادە: وەک ناونیشانی پۆستەیی ماڵەکەتە - ئەگەر بگوازرێیتەوە بۆ ماڵێکی تر، ناونیشانەکەت دەگۆڕێت.
MAC Address چییە؟
MAC Address (Media Access Control Address) وەک ژمارەی ناسنامەی ئامێرەکەتە کە لە کارگە لەگەڵ ئامێرەکە دەنێردرێت. ئەم ناونیشانە لە بنەڕەتدا هەمیشەیی و نەگۆڕە.
شێوەی MAC Address:
MAC Address لە ١٢ ژمارە و پیت پێکهاتووە، بۆ نموونە: 00:1A:2B:3C:4D:5E
تایبەتمەندییەکانی MAC Address:
- هەمیشەیی و ناگۆڕێت - لەگەڵ ئامێرەکە لە کارگەوە دێت
- تایبەتە بە کارتی تۆڕ (Network Card) ـەکەت
- بەکاردێت لە نێوان ئامێرەکانی تۆڕی ناوخۆییدا
- دووبارەبوونەوەی نییە- هیچ دوو ئامێرێک هەمان MAC ـیان نییە لە جیهاندا
نموونەی سادە: وەک ژمارەی ناسنامەت یان کۆدی DNA ـت - لە بنەڕەتدا هەر لە لەدایکبوونەوە لەگەڵتە و ناگۆڕێت.
تێبینی گرنگ: Private MAC Address لە ئەپڵ و ئامێرە مۆدێرنەکاندا
ڕاستی نوێ: MAC Address لە هەندێک ئامێردا دەگۆڕێت!
ئەگەر iPhone یان iPad ـت هەیە، لەوانەیە تێبینی کردبێت کە MAC Address ـەکەت لە تۆڕە جیاوازەکاندا جیاوازە. ئەمە هەڵەیەک نییە - ئەمە تایبەتمەندێتی پاراستنە (Privacy Feature)!
چۆن کاردەکات؟
لە iOS 14 بەدواوە، ئەپڵ تایبەتمەندییەکی زیادکرد بە ناوی "Private Wi-Fi Address". ئەم تایبەتمەندییە:
- MAC Address ـی ڕاستەقینەی ئامێرەکەت دەشارێتەوە
- بۆ هەر تۆڕی WiFi ـێک MAC ـێکی جیاواز و هەڕەمەکی دروست دەکات
- ڕێگە بە کەس نادات بەدواتدا بکات
نموونە:
- تۆڕی ماڵ:
AA:BB:CC:11:22:33 - تۆڕی کار:
DD:EE:FF:44:55:66 - تۆڕی کافێ:
11:22:33:AA:BB:CC
بۆچی ئەپڵ ئەمە دەکات؟
بۆ پاراستنی تایبەتمەندێتی!
پێش ئەم تایبەتمەندییە، کۆمپانیاکان و تۆڕە گشتییەکان دەیانتوانی:
- بە MAC Address ـەوە بەدواتدا بکەون
- بزانن کەی و لەکوێ بوویت
- مێژووی شوێنەکانت تۆمار بکەن
- ڕیکلامی تایبەت بۆ تۆ پیشان بدەن
بۆ نموونە، بێ ئەم تایبەتمەندییە:
- دەچیتە مۆڵێک → MAC ـەکەت تۆمار دەکەن
- دەچیتە چێشتخانەیەک → دیسان تۆمارت دەکەن
- دەچیتە فرۆشگایەک → دیسان تۆمارت دەکەن
- لە ڕێگای MAC ـەوە دەزانن تۆ هەمان کەسیت و هەموو شوێنەکانت دەناسنەوە
مۆبایلەکانی تر چۆنن؟
Android 10+, Samsung, Google Pixel و زۆربەی ئامێرە مۆدێرنەکانی تر ئێستا هەمان تایبەتمەندییان هەیە بە ناوی:
- "Randomized MAC"
- "Random MAC Address"
- "MAC Address Randomization"
کورتەی ئەم تایبەتمەندییە:
| جۆری MAC | وەسف |
|---|---|
| MAC ـی ڕاستەقینە | هەمیشەیی، لە کارگەوە دێت، شاراوەیە |
| MAC ـی Random | بۆ هەر تۆڕێک جیاوازە، بۆ پاراستنی تایبەتمەندێتی |
جیاوازییە سەرەکییەکان
| تایبەتمەندی | IP Address | MAC Address |
|---|---|---|
| جۆر | نەرمەکاڵایی (Software) | ڕەقەکاڵایی (Hardware) |
| گۆڕان | دەگۆڕێت | لە بنەڕەتدا ناگۆڕێت* |
| درێژی | 32 bit (IPv4) یان 128 bit (IPv6) | 48 bit |
| دابینکردن | Router/ISP | کارگەی دروستکەر |
| ئاست | Network Layer (قاتی ٣) | Data Link Layer (قاتی ٢) |
| بەکارهێنان | بۆ گەیشتن بە ئینتەرنێت | بۆ پەیوەندی ناوخۆیی تۆڕ |
| شوێن | گشتی (Global) | ناوخۆیی (Local) |
تێبینی: بەڵام لە ئامێرە مۆدێرنەکاندا، MAC Address دەتوانێت بگۆڕێت بۆ پاراستنی تایبەتمەندێتی
بۆچی هەردووکیان پێویستن؟
لێرەدا ڕەنگە بپرسیت: ئەگەر MAC Address هەمیشەیی و یەکتایە، بۆچی پێویستمان بە IP Address ـە؟ وەڵامەکە لە کارکردی جیاوازیان:
MAC Address:
- کاردەکات لە تۆڕی ناوخۆیی (LAN)
- Router بەکاری دەهێنێت بۆ ئەوەی بزانێت کام ئامێر لە ماڵەکەت پێویستی بە داتاکانە
- وەک ناسینەوەی ئامێرەکە لە ژووری ماڵەکەتدا
IP Address:
- کاردەکات لەسەر ئینتەرنێت (WAN)
- بەکاردێت بۆ گەیاندنی داتا لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر لە جیهاندا
- وەک ناونیشانی پۆستە بۆ گەیاندنی پاکێج
نموونەی ژیانی ڕاستەقینە: کاتێک یوتیوب دەکەیتەوە، IP Address بەکاردێت بۆ گەیاندنی ڤیدیۆکە لە سێرڤەری Google ـەوە بۆ Router ـی ماڵەکەت. پاشان MAC Address بەکاردێت بۆ ئەوەی Router بزانێت لە نێوان هەموو ئامێرەکانی ماڵەکەت، کامەیان (مۆبایل، لاپتۆپ، تەلەفیزیۆن) داوای ئەم ڤیدیۆیەی کردووە.
چۆن MAC Address و IP Address ـی خۆت ببینیت؟
لە Windows:
1. CMD بکەرەوە
2. بنووسە: ipconfig /all
3. IP Address و MAC Address (Physical Address) دەبینیت
لە Mac/Linux:
1. Terminal بکەرەوە
2. بنووسە: ifconfig
3. هەردووکیان لیست دەکرێن
لە iPhone/iPad:
1. Settings بکەرەوە
2. بڕۆ بۆ: Wi-Fi
3. کلیک لە (i) بکە لە تەنیشت تۆڕەکەت
4. "Private Wi-Fi Address" دەبینیت
لە Android:
1. Settings بکەرەوە
2. بڕۆ بۆ: About Phone > Status
3. هەردوو ناونیشانەکە لەوێ دەبینیت
کورتەی بابەت
لە کۆتاییدا، IP Address و MAC Address هەردووکیان گرنگن بەڵام کارکردی جیاوازیان هەیە:
- MAC Address = ناسنامەی ئامێرەکەت (لە بنەڕەتدا ناگۆڕێت، بەڵام لە ئامێرە مۆدێرنەکاندا بۆ پاراستنی تایبەتمەندێتی دەگۆڕێت)
- IP Address = ناونیشانی ئێستای ئامێرەکەت لە تۆڕدا (هەمیشە دەگۆڕێت)
- Private MAC Address لە iPhone و Android = تایبەتمەندێتی پاراستن کە ڕێگە بە کەس نادات بەدواتدا بکات
هەردووکیان پێکەوە کاردەکەن بۆ ئەوەی ئامێرەکانمان بە یەکەوە بەسترێنەوە و بتوانین لە ئینتەرنێت کەڵک وەربگرین بە شێوەیەکی پارێزراو و سەلامەت!
هیوادارم ئەم بلۆگە یارمەتیدەرت بووبێت بۆ تێگەیشتن لە جیاوازی نێوان IP Address و MAC Address، هەروەها چۆن تەکنەلۆژیای نوێ تایبەتمەندێتیمان دەپارێزێت.