ناساندنی زمانی SQL

زمانی SQL (Structured Query Language) ئەو زمانەیە کە بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ بنکەدراوە پەیوەندییەکان (Relational Databases) بەکاردێت. بۆ ئەوەی بە باشی کار لەگەڵ MySQL بکەیت، پێویستە بزانیت کە فەرمانەکانی SQL دابەش دەبن بۆ چەند گرووپێکی سەرەکی.

زمانی پێناسەکردنی داتا (DDL)

فەرمانەکانی DDL یان (Data Definition Language) بەکاردێن بۆ دروستکردن و گۆڕینی پێکهاتەی بنکەدراوەکە. واتە ئەم فەرمانانە کار لەسەر ناوەڕۆکی داتا ناکەن، بەڵکو کار لەسەر ئەو سندوق و خشتانە دەکەن کە داتاکانی تێدا هەڵدەگیرێت.

نموونەی فەرمانەکانی DDL بریتین لە: CREATE, ALTER, DROP.

CREATE TABLE students (id INT, name VARCHAR(50));

لە نموونەکەی سەرەوەدا، ئێمە خشتەیەکی نوێمان بە ناوی students دروست کرد. ئەگەر هەمان ناوی خشتە پێشتر هەبێت، MySQL هەڵە دەدات. هەڵەی باو ئەوەیە کە بیرت دەچێت جۆری داتا (Data Type) بۆ ستوونەکان دیاری بکەیت.

زمانی بەڕێوەبردنی داتا (DML)

فەرمانەکانی DML یان (Data Manipulation Language) ئەو فەرمانانەن کە زۆرترین کات بەکاردێن. ئەمانە بەرپرسن لە کارکردن لەگەڵ ئەو داتایانەی کە لەناو خشتەکاندا هەن. بەکارهێنانی سەرەکییان بریتییە لە زیادکردن، نوێکردنەوە، و سڕینەوەی داتا.

فەرمانە سەرەکییەکانی DML بریتین لە: INSERT, UPDATE, DELETE.

INSERT INTO students (id, name) VALUES (1, 'Ali');

ئەم فەرمانە داتایەکی نوێ لە خشتەی students تۆمار دەکات. ئەنجامەکەی ئەوەیە کە ڕیزێکی نوێ لە خشتەکە زیاد دەبێت. هەڵەی باو لەم بەشەدا ئەوەیە کە ژمارەی ستوونەکان لەگەڵ ژمارەی بەهاکان (Values) یەک ناگرێتەوە.

جیاوازی نێوان DDL و DML

گرنگە بزانیت کە DDL کار لەسەر 'پێکهاتە' (Structure) دەکات، بەڵام DML کار لەسەر 'تۆمارەکان' (Records) دەکات. کاتێک خشتەیەک دروست دەکەیت، DDL بەکاردێنیت، بەڵام کاتێک ناوێک لەناو خشتەکەدا دەنووسیت، DML بەکاردێنیت.

فەرمانی سێلێکت (SELECT)

هەرچەندە هەندێک جار بە DML دادەنرێت، بەڵام SELECT یەکێکە لە گرنگترین فەرمانەکان بۆ خوێندنەوەی داتا. بەبێ ئەم فەرمانە، ناتوانین داتاکانی ناو بنکەدراوەکە ببینین.

SELECT * FROM students;

ئەم فەرمانە هەموو داتاکانی ناو خشتەی students پیشان دەدات. ئەگەر خشتەکە بەتاڵ بێت، هیچ شتێک نیشان نادات، ئەمەش هەڵە نییە، بەڵکو تەنها ئەنجامێکی سروشتییە.

ئەرکی پراکتیکی

بۆ ئەوەی فێربوونەکەت تەواو بکەیت، ئەم هەنگاوانە ئەنجام بدە:

• خشتەیەک بە ناوی 'books' دروست بکە بە بەکارهێنانی DDL (بۆ ناوی کتێب و نووسەر).
• دوو کتێب زیاد بکە بۆ ناو خشتەکە بە بەکارهێنانی DML.
• هەموو کتێبەکان لە خشتەکەدا پیشان بدە.